Amasya’da 130 Yıldır Kayıp Sanılan “Yitik Türk Lalesi” Yeniden Bulundu
Amasya’da yaklaşık 130 yıldır doğada görülmediği için neslinin Anadolu’da tükendiği kabul edilen ve bilim dünyasında “Tulipa Sprengeri” olarak bilinen “Yitik Türk Lalesi” yeniden bulundu. Bilim insanlarının ve doğa araştırmacılarının yıllardır izini sürdüğü nadir bitkiyi, boş zamanlarında doğa yürüyüşleri yapan emektar kapıcı Ercan Eftelioğlu keşfetti.
Olayın duyulmasının ardından bölgeye gelen botanik uzmanları tarafından yapılan incelemelerde bulunan bitkinin, 1896 yılından bu yana doğada görülmeyen ve Anadolu’da yok olduğu düşünülen “Yitik Türk Lalesi” olduğu tespit edildi. Bitkinin örnekleri fotoğraflanırken, bulunduğu alanın konumu açıklanmadı ve koruma altına alındı.
Anadolu’da Yok Olduğu Düşünülüyordu
Yitik Türk Lalesi ilk kez 1892 yılında Alman bahçıvan Mühlendorff tarafından toplanarak Avrupa’ya gönderilmiş ve burada “Tulipa Sprengeri” adıyla bilim dünyasına tanıtılmıştı. Bitki, en son 1896 yılında doğal ortamında görüldükten sonra bir daha kayıt altına alınamamış, Anadolu’daki varlığının sona erdiği kabul edilmişti.
Yıllar içerisinde Avrupa’daki sınırlı sayıdaki özel botanik bahçelerinde süs bitkisi olarak yaşamını sürdüren tür, Türkiye’de ise adeta bir efsaneye dönüşmüştü. Hatta çekilmiş fotoğrafı, Türkiye Bitkileri Listesi kitabının kapağında yer almış ve uzun yıllardır botanikçilerin aradığı türler arasında gösterilmişti.
Bilim İnsanlarının Yıllardır Aradığı Türü Kapıcı Buldu
Amasya’da bir apartmanda kapıcılık yapan ve doğaya olan ilgisiyle tanınan 51 yaşındaki Ercan Eftelioğlu, hafta sonu arkadaşlarıyla çıktığı doğa gezisinde dikkatini çeken bir çiçeği görüntüledi. Daha önce gördüğü fotoğraflardan yola çıkarak bunun yıllardır aranan Yitik Türk Lalesi olabileceğini düşünen Eftelioğlu, görüntüleri uzmanlara ulaştırdı.
Fotoğrafları inceleyen Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Müdürü Salih Sercan Kanoğlu, durumu Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. İsmail Eker ile paylaştı. İki uzman ilk fırsatta Amasya’ya gelerek bitkinin bulunduğu bölgede incelemelerde bulundu.
Yapılan çalışmalar sonucunda bitkinin, yaklaşık 130 yıldır doğada görülmeyen ve Anadolu’da neslinin tükendiği düşünülen Yitik Türk Lalesi olduğu kesinleşti.
“Çok Mutluyum”
Tarihi keşfi gerçekleştiren Ercan Eftelioğlu, yaşadığı mutluluğu şu sözlerle anlattı:
“Çok mutluyum. Aradan 130 yıl geçmiş. Bitki ilk defa bana denk geldi.”
Evli ve iki çocuk babası olan Eftelioğlu, boş zamanlarını doğada geçirerek bitkileri gözlemlediğini ve çiçeklere özel ilgi duyduğunu söyledi.
“130 Yıl Sonra Yaşadığını Görüyoruz”
Yitik Türk Lalesi üzerine uzun yıllardır araştırmalar yapan Prof. Dr. İsmail Eker ise keşfin bilim dünyası açısından büyük önem taşıdığını belirterek şöyle konuştu:
“Birçok yerli ve yabancı araştırmacı bu bitkiyi bulmak için bölgeye gelirdi. Ancak bugüne kadar hiçbir izine rastlanmadı. Bu bitkinin kayıp olduğunu sanıyorduk. 130 yıl sonra aslında kaybolmadığını, yaşamını sürdürdüğünü görmekteyiz. Bundan sonraki süreçte bitkiyi koruma altına alıp yaşatmaya çalışacağız.”
Prof. Dr. Eker, bitkinin diğer lale türlerinden ayrılan özelliklerine de dikkat çekerek, “Diğer lalelere göre daha geç çiçek açar. Uzun boylu ve parlak kırmızı renklidir. Çiçeğin içerisindeki polen keselerini taşıyan anterlerin ve ince iplikçiklerin kırmızı renkte olması, onu yakın türlerinden kolayca ayırmaktadır” dedi.
“Ercan Bey’e Ödül Verilmeli”
Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi Müdürü Salih Sercan Kanoğlu da bulunan bitkinin yüzde yüz Yitik Türk Lalesi olduğunu belirterek, yıllardır yanlış bölgelerde arama yapıldığını söyledi.
Bitkinin bulunduğu alanın açıklanmasının risk oluşturacağını ifade eden Kanoğlu, şu değerlendirmede bulundu:
“Bu lale yüzde 100 Yitik Lale. Zamanında biz de aradık ama bulamamıştık. Hep yanlış yere bakıyormuşuz. Bitkiyi bulan Ercan Bey’e madalya ya da ödül verilmeli. Çünkü birçok kişi oradan geçmiş olabilir ancak bunun Yitik Lale olduğunu fark eden kişi Ercan Bey oldu.”
Koruma Çalışmaları Sürecek
Kanoğlu ayrıca, “Yitik Lale Gurbetten Sılaya Dönüyor” projesi kapsamında İngiltere’den Türkiye’ye getirilen türlerden elde edilen tohumların iki yıl önce Amasya’da toprakla buluşturulduğunu hatırlattı.
İstanbul’daki Nezahat Gökyiğit Botanik Bahçesi’nde çoğaltılan 45 bin tohumun, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü iş birliğiyle farklı bölgelere ekildiğini belirten Kanoğlu, türün korunması ve çoğaltılmasına yönelik çalışmaların aynı hassasiyetle sürdürüleceğini ifade etti.
Yaklaşık 130 yıl sonra yeniden keşfedilen Yitik Türk Lalesi, hem Türk botanik tarihi hem de biyolojik çeşitlilik açısından son yılların en önemli doğa keşiflerinden biri olarak değerlendiriliyor.
